Loading...

Μνημεία

 

ΟΙ ΕΡΕΥΝΕΣ  ΣΤΟ ΣΠΗΛΑΙΟ ΜΑΣΤΡΟΥ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ, ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΘΗΚΑΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΑΛΑΙΟΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ-ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΓΙΑΣ

 

        Την Παρασκευή 19 Αυγούστου 2016,η Εφορεία Παλαιοανθρωπολογίας-Σπη λαιολογίας  και η τοπική Κοινότητα Μάστρου Δήμου Ι.Π.Μεσολογγίου, πραγματοποί ησαν στο χώρο Υδραγωγείου Μάστρου ,  εκδήλωση ΣΤΟ ΦΩΣ ΤΟΥ ΦΕΓΓΑΡΙΟΥ με θέμα « Το αρχαίο ιερό στο σπήλαιο Μάστρου. Ομιλία  και προβολή για τα ευρήματα της αρχαιολογικής έρευνας.».Η εκδήλωση ήταν στα πλαίσια αναλόγων εκδηλώσεων του Υπουργείου Πολιτισμού για την Αυγουστιάτικη Πανσέληνο 2016 και μία  ανάμεσα σε άλλες στην Ελλάδα, της υπόψη Εφορείας.

  Στον χαιρετισμό του , ο Πρόεδρος της τοπικής Κοινότητας κ. Μάτσικας ευχαρίστη σε  όλους εκείνους που με οιονδήποτε τρόπο συνέβαλαν στην ανάδειξη του σημαντικού σπηλαίου του  τόπου  τους και αυτούς που παρευρίσκονται στην σημερινή εκδήλωση. Στην παρουσίασή της η υπεύθυνη της ανασκαφής Αρχαιολόγος Στέλλα Κατσαρού  τόνισε μεταξύ άλλων: « Η Εφορεία μας με τον συντονισμό από τον  Προίστάμενό  της κ Ανδρέα Ντάρλα των ερευνών στο σπήλαιο και όλου  του προσωπικού όλων των ειδικοτήτων που εργάσθηκε  στα μετόπισθεν στην προετοιμα σία  και την  επεξεργασία των ευρημάτων, είναι σε θέση σήμερα να παρουσιάσει τα πρώτα συμπεράσματα από τις έρευνες στο σπήλαιο στη Γούβα . Το  σπήλαιο αυτό,   αποδείχθηκε πρόσφατα, ότι έκρυβε πολλά αρχαιολογικά μυστικά για τον τόπο. Δυστυχώς, πριν φθάσουμε εμείς εδώ, κάποια μυστικά χάθηκαν από παραβιάσεις λαθρανασκαφέων που έγιναν  στο σπήλαιο τα προηγούμενα χρόνια. Ετσι αποσπάσθη καν  βίαια από το εσωτερικό της Γούβας πολλά από τα αντικείμενα που είχαν φέρει εδώ οι αρχαίοι κάτοικοι της περιοχής και προσκυνητές του αρχαίου ιερού.  Μπορούσε να προλαβαίνουμε τέτοιες καταστροφές , εάν η Υπηρεσία μας, ειδοποιεί ται   έγκαιρα ακόμη και για σπήλαια που θεωρούνται ότι στερούνται αρχαιολογικής αξίας..

     Διενεργήσαμε δειγματοληπτική και σωστική ανασκαφή στο σπήλαιο την  τελευταί α εβδομάδα του περασμένου Μαρτίου με την θερμή  υποστήριξη του Προέδρου της τοπικής Κοινότητας κ. Μάτσικα, των κατοίκων και των τοπικών Φορέων –Συλλόγων Μάστρου, των Αντιδημάρχων Μπουσμπουρέλη και Ρόμπολα και υπό την αιγίδα του Δημάρχου κ. Καραπάνου. Τα πολλά ευρήματα μεταφέρθηκαν στην Αθήνα για καθαρι σμό συγκολλήσεις, φωτογράφιση και καταγραφή τους. Η σημερινή παρουσίαση, είναι προκαταρτική  και γίνεται  για να σας ενημερώσουμε με εγκυρότητα για την αρχαιολογική σημασία του σπηλαίου. Θα ακολουθήσουν εξειδικευμένες μελέτες και αναλύσεις για την προβολή του πολιτιστικού πόρου  που έχει δημιουργηθεί , για   το καλό του  τόπου..

     Τα κυριότερα ευρήματα που συλλέξαμε, είναι θραύσματα από κεραμικά σκεύη και από ειδώλια που προσφέρθηκαν ως αφιερώματα σε λατρευτικές τελετές, από τους αρχαίους προσκυνητές και χρήστες του σπηλαίου. Οι αρχαιότεροι χρήστες του χώρου ήταν του 8-7ου αι π.χ. Την περίοδο αυτή, είναι αραιή η συχνότητα επισκέψεων στο σπήλαιο. Ένα-δύο, όμως αιώνες αργότερα δηλ στο τέλος του 6ου και αρχές του 5ου αι. π.χ. αλλά και σε όλο τον 5ο αι. παρατηρείται απότομη αύξηση του πλήθους των αφιερωμάτων. Τότε το σπήλαιο λειτουργεί συστηματικά και πυκνά , ως ιερό και δέχεται προσκυνητές. Στις τελετές γίνονται αφιερώσεις κεραμικών αγγείων, ειδωλίων και άλλων πολύτιμων αντικειμένων .. Οι προσφορές των γυναικών, έχουν σχέση με το γάμο, την εγκυμοσύνη, και την ανατροφή των παιδιών και απευθύνονταν σε γυναικείες θεότητες. Από την πλευρά των ανδρών, τα αφιερώματα, συνδέονται με το πέρασμα των αγοριών, από την εφηβεία στην ωριμότητα και με την απόκτηση της ιδιότητας του πολίτη. Το σπήλαιο ήταν στην επικράτεια της πόλης Παιάνιο.                    Μέχρι το τέλος των προχριστιανικών χρόνων , το σπήλαιο λειτούργησε κυρίως ως λειτουργικός και αποθηκευτικός χώρος.Η χρήση του συνεχίζεται , πολύ αραιά όμως,και μετά την αρχαιότητα και στην μεταβυζαντινή περίοδο και την Τουρκοκρατία.Την περίοδο αυτή το σπήλαιο δεν είναι πλέον ιερό.    Με κατέχει                              προσωπικός ενθουσιασμός για την έρευνα που έχουμε αναλάβει, ως Εφορεία Παλαιοανθρωπολογίας-Σπηλαιολογίας για το σπήλαιο αυτό. Ο ενθουσιασμός αυτός, ενισχύει την πρόθεσή  μου να προχωρήσω την προσπάθεια μελέτης το επόμενο διάστημα, προκειμένου να παραχθεί νέα ιστορική και αρχαιολογι κή  γνώση και να δοκιμάσουμε τρόπους αξιοποίησης αυτής της νέας γνώσης, προς όφελος της περιοχής και της Δυτικής Ελλάδος γενικότερα». Η παρουσίαση συνοδευόταν  από συνεχή προβολή λεπτομερειών των σπουδαιότερων αντικειμένων που αποκαλύφθηκαν. 

    Ο Προίστάμενος της Εφορείας Παλαιοανθρωπολογίας –Σπηλαιολογίας κ. Ανδρέας Ντάρλας , που την διαδέχθηκε στο βήμα, συνοψίζοντας τα συμπεράσματα από την έρευνα του σπηλαίου, τόνισε: « Πρόκειται για  πολύ σημαντικό αρχαίο μνημείο, για ένα αρχαίο ιερό σπήλαιο. Είναι πηγή ιστορίας και μας πηγαίνει πολλούς αιώνες πίσω , φθάνοντας 2500 χρόνια και πλέον . Δυστυχώς, για να ανακαλυφθεί και να προχωρήσουμε στις εργασίες που παρουσιάσαμε, έπρεπε να μεσολαβήσουν οι αρχαιοκάπηλοι. Η Εφορεία έκανε σύντομα αυτοψί α και ανασκαφική έρευνα και έχουμε τα πρώτα έγκυρα  συμπεράσματα. μόλις τέσσερις μήνες μετά την ανασκαφή, ώστε να υπάρξει σύντομα η συνέχεια».  Απέδωσε δε τα εύσημα στην κυρία Κατσαρού και τους άλλους συνεργάτες της Εφορείας για το επίτευγμα αυτό. Στην συνέχεια αναφέρθηκε στο τι μέλλει γενέσθαι στο σπήλαιο και τόνισε: « Τα αντικείμε να  που βρέθηκαν σπασμένα, δεν είχαν καμμιά αξία για τους αρχαιοκαπήλους . Δυστυχώς νομίζοντας ότι θα είχαν οφέλη, έκαναν καταστροφές  που μας εμποδίζουν να δούμε τις λεπτομέρειες της αρχαίας χρήσης. Το εάν το μνημείο θα είναι επισκέψιμο στο κοινό, είναι σοβαρό θέμα και πρέπει να γίνουν σοβαρές μελέτες για την εξασφάλιση της ασφάλειας των επισκεπτών , τουριστών και παιδιών.Το βέβαιο , όμως, είναι ότι το μνημείο θα γίνει τοπόσημο αρχαιολογικής αξίας και έρευνας. Στο εξωτερικό, θα γίνουν έργα προστασίας και διαμόρφωσης του χώρου αντάξια του μνημείου με πληροφορίες για τα ευρήματα και με την βοήθεια από Μουσειογραφικές μελέτες με την σύγχρονη τεχνολογία  ώστε ο επισκέπτης να μπορεί να πάρει τις απαραίτητες πληροφορίες για  το σπήλαιο.. Το σπήλαιο, μπορεί να γίνει επισκέψιμο ως Ψυχαγωγικό, Πνευματικό και άλλους τρόπους κέντρο. Το σπήλαιο, υπηρέτησε το χωριό πρώτα σαν πηγή νερού, μετά σαν πηγή ιστορίας Όμως διατήρησε τους θησαυρούς και τις ιστορικές του πληροφορίες. Είναι τώρα η σειρά του χωριού, να δείξει το σεβασμό που πρέπει και να το προστατεύσει.».

     Ηταν μια σπουδαία και επιστημονικά τεκμηριωμένη παρουσίαση για το σημαντικό αυτό σπήλαιο της περιοχής μας, απαραίτητη και χρήσιμη και εντυπωσίασε τους παρευρισκομένους. 

=====================================

 

Η Παλαιοχριστιανική Βασιλική στη Φοινικιά

Του Αθαν. Σπυρόπουλου

Η Παλαιοχριστιανική Βασιλική στη Φοινικιά-Ο Αγιος Νικόλαος Κρεμαστός στο Αιτωλικό-Η Επισκοπή στη Μάστρου, λησμονημένα σημαντικά αρχαιολογικά μνημεία

της περιο χής.

 

Η Μνημιακή κληρονομιά της ευρύτερης περιοχής του Μεσολογγίου, είναι πολύ μεγάλη και στο σύνολό της άγνωστη στους πολλούς. Το 2009, η Αρχαιολογική - Ιστο ρική Εταιρεία Δυτικής Στερεάς Ελλάδος οργάνωσε εκδήλωση με ομιλητή τον συμπο λίτη μας καθηγητή του Πανεπιστημίου Θεσ/νίκης κ. Βασ. Κατσαρό και θέμα «Πα λαιοχριστιανικός ,Βυζαντινός και Μεταβυζαντινός Κόσμος γύρω από το Μεσολόγγι» .Ο κ. Καθηγητής, μας παρουσίασε με πολλές λεπτομέρειες το μεγάλο πλήθος των μνημείων αυτών.

Ιδιαίτερης όμως σημασίας ήταν η αναφορά του σε τρία σημαντικά μνημεία πού είναι εγκατελειμένα από την πολιτεία, καταστρέφονται από τον χρόνο και τελικά είναι αναξιοποίητα από την τοπική κοινωνία, όπως:

Η Παλαιοχριστιανική Βασιλική στη Φοινικιά: Επισημάνθηκε ότι πρόκειται για μνημείο μεγάλης σημασίας, το οποίο είχε κτισθεί από αρχαίο υλικό και σε κάποια περίοδο είχε χρησιμοποιηθεί ως Κοιμητήριο.Το μνημείο αυτό από το 1973 πού αποκαλύφθηκε κατά την εκσκαφή θεμελίων, σε γειτονικό οικόπεδο, παρά της πολλές προσπάθειες της Επιτίμου Προέδρου της Αρχαιολογικής-Ιστορικής Εταιρείας Δυτικής Στερεάς Ελλάδος κυρίας Σπυριδούλας Αλεξανδροπούλου, αφέθηκε στην εγκατάλειψη και είναι αδύνατο να τον εντοπίσει και να τον επισκεφθεί κανείς.

Πρόσφατα και κατόπιν επιμονής της κυρίας Σπυριδούλας Αλεξανδροπούλου, επισκεφθήκαμε την περιοχή αναζητώντας τον χώρο Υστερα από πολλές προσπάθειες και ρωτώντας διαφόρους ανθρώπους τον εντοπίσαμε . Πρόκειται για ένα περιφραγμένο οικόπεδο, γεμάτο νερά ,βάτα και ψηλή βλάστηση , απροσπέλαστο από τον παρακέιμενο δρόμο. Η πρόσβαση έγινε με μεγάλη δυσκολία μέσα από το γειτονικό λιοστάσι μέ πολλά βάτα και άλλα χόρτα. Με μια πρώτη ματιά, μπορέσαμε και διακρίναμε καθαρά τά ερείπια του κυριως μέρους του Ναού. Σε επικοινωνία με την 22η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων, μας είπαν ότι δεν έχουν χρήματα και προσωπικό και ότι προβλέπεται η απαλλοτρίωση ενός μικρού δρόμου για την πρόσβαση στο μνημείο. Ο Δήμος Μεσολογγίου, με την Τεχνική του Υπηρεσία, θα μπορούσε να συνδράμει την παραπάνω Εφορεία Αρχαιοτήτων για τον καθαρισμό, την σωστή περίφραξη και την διάνοιξη του δρόμου προσπέλασης, ώστε το μνη,μείο να γίνει επισκέψιμο.

Αγιος Νικόλαος Κρεμαστός στο Αιτωλικό: Σε μικρή απόσταση από το Κεφαλόβρυσο Αιτωλικού και στα ριζά του Αρακύνθου συναντά κανείς το σπήλαιο τόυ Αγίου Νικολάου.με πολλές θαυμάσιες τοιχογραφίες.Όπως τόνισε ο κ. Κατσαρός, κάηκε πολλές φορές από τους προσκυνητές πού διανυχτέρευαν εκεί και καταστράφηκαν ορισμένες τοιχογραφίες. Χρονολογείται τον 11ο ή 13ο αιώνα. Υπάρχει και μικρή σπηλιά δίπλα .Βρέθηκαν κείμενα και χειρόγραφα του 12ου αιώνα και ένα χειρόγραφο βρίσκεται στην ΟΞΦΟΡΔΗ. Πρέπει και εδώ κάτι να κάνουμε ώστε να προστατεύσουμε το μνημείο από τους καταστροφείς , να το αναδείξουμε και να το εντάξουμε στα αξιοθέατα της πόλης.

Επισκοπή Μάστρου: Όπως τόνισε ο κ. Κατσαρός, το μνημείο αυτό είναι το αξιολογώτερο στην Ελλάδα και τά Βαλκάνια του 8ου αιώνα.και πρέπει να το φροντίσουμε. Ηταν η Επισκοπή της πόλης του Αχελώου. Σήμερα το μνημείο αυτό είναι εγκατελειμένο, μέσα σε βάτα και ψηλή βλάστηση, χωρίς πρόσβαση αφού η επίσκεψη γίνεται , ύστερα από άδεια. μέσα από παρακείμενη ιδιοκτησία. Κατά την επίσκεψή μας εκεί με τον κ. Κατσαρό, έδειξε μεγάλο ενδιαφέρον ο Πολιτιστικός Σύλλογος Γουριάς. Ζήτησε από την 22η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων, να φροντίσει να ανοίξει το δρόμο μέσα από τον λόφο, όπως προβλέπεται, ώστε η μνημείο να γίνει επισκέψιμο. Επίσης επιθυμία τους είναι , όταν γιορτάζει ο Αγιος Ιωάννης ο Ριγανάς να μπορεί να πανηγυρίζουν εκεί. Και εδώ, θα χρειασθεί η συνδρομή της Τεχνικής Υπηρεσίας του Δήμου προς την 22η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων ώστε να ανοίξει ο δρόμος και να καθαρισθεί ο περίβολος του ναού από τά χορτάρια. Όπως τόνισε ο κ. Κατσαρός , ο πλούτος της περιοχής μας είναι τεράστιος και η συμβολή του στην ιστορία μας μεγάλη.

 

========================================

ΜΕΣΟΛΟΓΓΙ

     Το Μεσολόγγι,πρωτεύουσα του Νομού Αιτωλοακαρνανίας, είναι μια ιστορική πόλη, χτισμένη σε ισοθάλασση χερσόνησο, η οποία εισχωρεί στην ομόνυμη του λιμνοθάλασσα, την 'περικαλέα λίμνην' του Ομήρου.

    Μικρός γόνιμος κάμπος, 'Γη που την πλάθει ο Φίδαρης και ο Άσπρος..' (Κ.Παλαμάς), εκτείνεται προς βορράν, μέχρι τους πρόποδες του ιστορικού Αρακύνθου ή Ζυγού, ενώ ανατολικά του προβάλει το βραχώδες βουνό Βαράσοβα ' κάστρο που λουλουδίζει ' (Μ. Μαλακάσης ), ένα θαυμάσιο γλυπτό της φύσης και δυτικά, ο ήλιος βασιλεύει πίσω απο τον Κοτσιλάρη, το 'CURZOLARI ', της μεγάλης ναυμαχίας της Ναυπάκτου ( 1671 ), που έγινε στα νερά του.

    Είναι νεότερη πόλη με τεκμηριωμένη ζωή μισής χιλιετίας σε χώρο με πλούσιο ιστορικό παρελθόν, καθώς κατοικήθηκε συνεχώς απο πολύ παλιά, όπως φανερώνουν τα σωζόμενα σημάδια:

  • παλαιολιθιλά και νεολιθικά στη Βαράσοβα (Α. Πουλιανός, S. Benton ),
  • οι αρχαίες πόλεις Καλυδών,
  • Πλευρών και
  •  Αλίκυρνα, που ανήκουν στο Δήμο Ι. Π. Μεσολογγίου,
  • μνημεία βυζαντινά, της Τουρκοκρατίας και του απελεθυεροτικού Αγώνα του 1821, προδίδουν το πλούσιο και συνεχές παρελθόν του χώρου.

    Οι πρώτες σωζόμενες ιστορικές αναφορές ( 16ος αι.), παρουσιάζουν το Μεσολόγγι κατοικημένο απο ψαράδες και μικρούς ναυτεμπόρους, συναλλασόμενους με τη Ζάκυνθο. Σημαντικός συντελεστής σ' αυτή τους τη δραστηριότητα υπήρξε και η πλούσια σε αλιεύματα και αλάτι λιμνοθάλασσά τους, η οποία διεκόλυνε την επικοινωνία και το εμπόριο, ενώ τα αβαθή νερά της εξασφάλιζαν την απαραίτητη ασφάλειά τους στους δύσκολους καιρούς.

    Γρήγορα όμως, ο δυναμισμός των Μεσολογγιτών σημαδεύει την ανοδική τους πορεία, οι 18ος και 19ος αιώνες είναι οι χρόνοι των μεγάλων επιτευγμάτων τους και στην ειρήνη και στον πόλεμο.

    Η ανάπτυξη σημαντικής εμπορικής ναυτιλίας υπήρξε ο κύριος συντελεστής της μεγάλης οικονομικής και πνευματικής ακμής σ' αυτούς τους δύο αιώνες. Οι Μεσολογγίτες καραβοκυραίοι, πρωτοπόροι στην ιστορία της νεότερης ελληνικής ναυτιλίας, δραστηριοποιούνται στη Μεσόγειο και τη Μαύρη Θάλασσα, χαρίζοντας στην πόλη τους ιδιαίτερη οικονομική ακμή. Με αυτή συμβαδίζει και η πνευματική άνθιση.

    Το πνευματικό κλίμα που προετοίμασε η διδασκάλία (1641- 1644) στο Μεσολόγγι του πρώτου Νεοέλληνος φιλοσόφου, Θεοφίλου Κορυδαλέως και η μετέπειτα των Ευγένιου Γιαννούλη και Κοσμά του Αιτωλού, συνέχισε η Πατριαρχική Σχολή Ελληνικών Μαθημάτων (1762) και κυρίως η Παλαμαία Σχολή, η οπία ιδρύθηκε το 1760 από τον Παναγιώτη Παλαμα, πρόγονο του Μεσολογγίτη ποιητή Κωστή Παλαμά. Ανώτερο σχολείο, λειτούργησε μέχρι το 1821,προετοιμάζοντας πνευματικά τους Μεσολογγίτες νέους, αλλά και από άλλες περιοχές, για την μεγάλη Ελληνική Εξέγερση. Η στρατιωτική τους, πάλι, δράση χρωστούσε πολλά στη ναυτική τους πείρα και στον ακμάζοντα αρματολισμό της Δυτικής Πούμελης, ιδίως στο γειτονικό αρματολίκι του Ζυγού.

  •     Και προ του '21 η πόλη πάντοτε διατηρούσε ζωηρό το αίσθημα της Ελευθερίας, πήρε μέρος σε όλες τις προσπάθειες της περιοχής γι' αυτό και δοκιμάστηκε σκληρά : Στα 1689, στα πλαίσια του ΣΤ' Τουρκοβενετικού πολέμου, το Μεσολόγγι πυρπολήθηκε από τον διαβόητο Λιβέριο Γερακάρη.
  • Στα 1770, ο Παναγιώτης Παλαμάς αφήνει τα βιβλία, παίρνει το όπλο και πρωτοστατεί στην άτυχη εξέγερση, τη γνωστή ως Ορλωφικά, με συνέπεια η πόλη να καεί για δεύτερη φορά μέσα σ' ένα αιώνα και να καταστραφεί ο στόλος της από τα στίφη Τουρκαλβανών και Δουλτσινιωτών πειρατών.

    Το Μεσολόγγι και πάλι γρήγορα θα συνέλθει και θα πρωτοστατίσει στη Μεγάλη Επανάσταση. Είναι η πρώτη πόλη της Δυτ. Ρούμελης που απελευθερώνεται (Μάιος 1821) ύστερα από συνενόηση των Φιλικών προκρίτων της με τον αρματωλό του Ζυγού, Δημήτριο Μακρή, ο οποίος είχε ήδη προβεί (Μάρτιος 1821) στην πρώτη επαναστατική πράξη της Δυτικής Στερεάς, εξοντώνοντας τουρκική αποστολή στη '' Σκάλα του Μαυροματιού '', τοποθεσία της Βαράσοβας.

    Με έξοδα των Μεσολογγιτών, η πόλη απέκτησε αμέσως μια υποτυπώδη οχύρωση με άνοιγμα, από τη μεριά της στεριάς, μιας τάφρου, τη συσσώρευση των χωμάτων της και τη στήριξη τους με πλέγματα κλαδιών και ξερολιθιές κι' επάνω τους  στήθηκαν μερικά κανόνια. Έτσι το Μεσολόγγι, μοναδικό φρούριο της Στερεάς, '' κάστρο της Ρούμελης και του Μωριά κολώνα '', σφάλιζε τη Ρούμελη και εμπόδιζε τις τουρκικές δυνάμεις να περάσουν στην Πελοπόννησο. Στο ελεύθερο πλέον Μεσολόγγι, σημειώθηκε και η πρώτη πολιτική οργάνωση του Αγώνα. Με πρωτοβουλία του Α. Μαυροκορδάτου, συνεστήθη κυβερνητικό σώμα ( ''Γερουσία''), το οποίο ψήφισε ( Νοέμβριος 1821 ) τον '' Οργανισμό Δυτικής Χέρσου Ελλάδας ''.

    Για τη στρατηγική της σημασία, η πόλη αποτέλεσε στόχο των εχθρών της. Το 1822, οι Τούρκοι προβαίνουν στην πρώτη ανεπιτυχή πολιορκία του Μεσολογγίου όπου στο νικηφόρο αγώνα πρωτοστατεί ο ηρωικός Μάρκος Μπότσαρης.

    Το 1823, την αποτυχία της πολιορκίας του Αιτωλικού και αποκλεισμού της περιοχής Μεσολογγίου σκιάζει ο ηρωικός θάνατος, στο Κεφαλόβρυσο Καρπενησίου, του Μάρκου Μπότσαρη, η σωρός του οποίου μεταφέρεται στο Μεσολόγγι, όπου οι κάτοικοικηδεύουν το σωτήρα τους με  μεγάλες τιμές μέσα σε γενικό πένθος. Το ίδιο κλίμα σημαδεύει και το επόμενο έτος 1824: Τον ενθουσιασμό και τις ελπίδες από την άφιξη στο Μεσολόγγι του κορυφαίου Φιλέλληνα Λόρδου Βυρωνος, διαδέχεται το βαρύ πένθος για τον πρόωρο θάνατό του. Η σωρός του ταρυχεύεται και μεταφέρεται στην Αγγλία. Συντετριμμένο το Μεσολόγγι κρατεί τα σπλάχνα του, που τελικά ( 1881 ) εναποτέθηκαν, με επίσημη τελετή, κάτω από τον ανδιάντα του, στον Κήπο των Ηρώων, δίπλα στους τάφους των Αγωνιστών, που αναπαύονται στο χώρο του στρατοπέδου τους κατά τη μεγάλη πολιορκία.

    Την ίδια χρονιά, εκδίδεται στο Μεσολόγγι και η εφημερίδα ''Ελληνικά Χρονικά'' από τον φιλέλληνα Μάγιερ, κήρυκας της Ελευθερίας του τύπου. Στο τυπογραφείο της πραγματοποιούνται πολλές εκδόσεις με κορυφαία την πρώτη του '' Εθνικού μας Ύμνου ''. Το τυπογραφείο εκτυπώνει και τις πρώτες στην Ελλάδα νομικές εκδόσεις, στο Μεσολόγγι, θεωρούμενο και ως ''κοιτίδα της Ελληνικής Δικαιοσύνης '' (Σ. Κανίνιας). Ήδη σ' αυτό συστήθηκε και λειτούργησε και ανώτερο δικαστήριο, το ''Δικαστήριο των Εκκλήτων''. 

    Το επόμενο έτος άρχισε η μεγάλη πολιορκία (Απρίλιος 1825- Απρίλιος 1826). Τουρκικά στρατεύματα υπό τον Κιουταχή πολιόρκησαν το Μεσολόγγι από ξηρά και εχθρικός στόλος από τη θάλασσα. Την πόλη υπερασπίζονταν σώμα Μεσολογγιτών υπό τον Θανάση Ραζηκότσικα, σώματα καπεταναιών της ευρύτερης περιοχής αλλά και από υπόδουλα  ακόμη μέρη, όπως Σουλιώτες (Νότης Μπότσαρης, Κίτσος Τζαβέλλας), Μακεδόνες, Επτανήσιοι κ.α., καθώς και πολοί Φιλέλληνες. Μετά τις αποτυχίες του Κιουταχή, προστέθηκαν και οι Αιγύοτιοι του Ιμπραήμ, καθιστώντας περισσότερο άνισες τις δυνάμεις των αντιπάλων. Ηπολιορκία κατέστη πολύ σετενή, ιδίως αφ' ότου οι εχθροί ναυπήγησαν σκάφη κατάλληλα να πλέουν και στα ρηχά νερά της Λιμνοθάλασσας. Η πόλη υφίσταται συνεχείς βομβαρδισμούς, η επικοινωνία των πολιορκημένων με τους έξω παρεμποδίστηκε, ο Ελληνικός στόλος μάταια προσπαθούσε να διασπάσει τον εχθρικό κλοιό και να εισάγει πολεμοφόδια και τρόφιμα στην πόλη, όπου, εκτός των μαχητών, βρίσκονταν περίπου και εννέα χιλιάδες γυναικόπαιδα. Οι πολιορκημένοι αμύνονταν γεναία, με υψηλό φρόνημα, μηδε των αμάχων και του κλήρου εξαιρουμένων. Γυναίκες και ανήλικα αγόρια βοηθούσαν πάνω στους προμαχώνες ('ντάπιες') του ανακαι νισμένου (από το 1824) τείχους, κληρικοί με επί κεφαλής τον υπέροχο επίσκοπο Ιωσήφ Ρωγών, περιέτρεχαν καθημερινά τις επάλξεις με το όπλο, το σταυρό και το δισκοπότηρο, ενίσχυση των αγωνιζομένων, παρηγοριά και συμπαράσταση στούς πληγωμένους και τους μελλοθάνατους. Όλες οι εχθρικές επιθέσεις απεκρούστηκαν (τελευταία τους μεγάλη εποποιία η νίκη εναντίον πολλαπλάσιων εχθρικών δυνάμεων στο ιστορικό νησάκι της Κλείσοβας, στις 25 Μαρτίου 1826).

    Αν και τους θέριζε η πείνα, όλα τα ζώα, ακόμα και τα ακάθαρτα, φαγώθηκαν καθώς και τα αρμυρίκια της ακροθαλασσιάς, όμως, απέκρουσαν όλες τις προτάσεις για παράδοση. Έχοντας φτάσει στην έσχατη εξάντληση, αποφάσισαν, όσοι μπορούσαν ακόμη να κρατήσουν όπλο να βγούν από την πόλη διηρεμένοι σε τρείς φάλαγγες ('κολώνες') υπό τους καπεταναίους Δημήτρη Μακρή, Νότη Μπότσαρη και Κίτσο Τζαβέλλα και να διασχίσουν πολεμώντας τα εχθρικά στρατώπεδα. Οι γέροι, τα γυναικόπαιδα, οι άρρωστοι και οι πληγωμένοι, βαδίζοντας εθελοντικά στο θάνατο, οχυρώθηκαν στα γερότερα σπίτια, για να ανατιναχτούν, βάζοντας φωτιά σε μπαρούτι την ώρα που τα πατούσαν οι εχθροί, τη νύχτα του ''Χαλασμού''.

    Η Έξοδος πραγματοποιήθηκε τη νύχτα του Λαζάρου προς την Κυριακή των Βαϊων. Η ηρωική Φρουρά της πόλεως εξήλθε ανατολικά της μέχρι και σήμερα σωζόμενης πύλης του φρουρίου, διέσχισε το εχθρικό στρατόπεδο πολεμώντας σκληρά και με μεγάλες απώλειες, διότι το σχέδιο της Εξόδου είχε προδοθεί και ούτε υπήρξε αποτελεσματική βοήθεια από τους έξω καπετάνιους. Όσοι γλίτωσαν, συναντήθηκαν τελικά σε προκαθορισμένο σημείο, στον Πλάτανο Ναυπακτίας τους δέχτηκε ο Καραϊσκάκης και κατάληξαν στο Ναύπλιο, για να υπηρετήσουν ξανά τον Αγώνα. Δραματικές και οι ώρες μέσα στην πόλη. Τη σφαγή και τη λεηλασία συνόδευαν ανατινάξεις του Καψαλαίϊκου απο το Χρήστο Καψάλη, άλλων οχυρών στιτιών και τελευταία, στο ομώνυμο νησάκι, η ανατίναξη από τον Ιωσήφ Ρωγών, του Ανεμόμυλου, όπου σκοτώθηκε και ο υπέροχος ιεράρχης, ύστερα από διήμερη ηρωϊκή αντίσταση.

    Η θυσία των Μεσολογγιτών προκάλεσε τον θαυμασμό του πολιτισμένου κόσμου και υμνήθηκε από ξένους και Έλληνες, με κορυφαίο δημιούργημα τους ''Ελεύθερους Πολιορκημένους'' του Εθνικού μας ποιητή Διονυσίου Σολωμού.

    Το Μεσολόγγι απελευθερώθηκε το 1829, οι σκελετοί των προμάχων του κείτονται ακόμη άταφοι στους προμαχώνες. Με διαταγή του πρώτου Κυβερνήτη της Ελλάδος Ι. Καποδίστρια, τα οστά συγκεντρώθηκαν και τελικώς εναποτέθηκαν τους βασιλείς Όθωνα και Αμαλία σε κοινό τύμβο στον Κήπο των Ηρώων.

    Μετεπαναστατικά, το Μεσολόγγι αποτέλεσε το πολιτικό και πολιτιστικό κέντρο του Νομού, αλλά και το οικονομικό κέντρο του κυρίως με το λιμάνι του, μέχρι την κατασκευή σιδηροδρομικού δικτύου και την ανάπτυξη των χερσαίων συγκοινωνιών.

    Η πόλη ανέδειξε πέντε πρωθυπουργούς (Σπυρίδωνα και Χαρίλαο Τρικούπη, Ζηνόβιο και Δημήτριο Βάλβη, Επαμεινώντα Δεληγιώργη ) και πλειάδα λογοτεχνών (Κωστή Παλαμά, Μιλτιάδη Μαλακάση, Αντώνη Τραυλαντώνη, Γεώργιο Δροσίνη, Ρήγα Γκόλφη κ.α. ) και πολλών άλλων πολιτικών και πνευματικών προσωπικοτήτων υπήρξε πατρίδα. Στο Μεσολόγγι, ιδρύθηκε και ένα από τα πρώτα γυμνάσια της χώρας, μοναδικό στην Αιτωλοακαρνανία για ολόκληρο τον 19ο αι.

    Σήμερα, το Μεσολόγγι, πρωτεύουσα του Νομού και έδρα Μητροπόλεως, είναι μια σύγχρονη πόλη, δίπλα στη Λιμνοθάλασσά της, σημαντικό ιχθυοπαραγωγικό-αλατοπαραγωγικό κέντρο, υγροβιότοπο προστατευμένο από τη σύμβαση RAMSAR.

     Από το 1937 με Α.Ν. έχει ανακηρυχθεί ως η '' Ιερά Πόλις'' της Ελλάδος. Διατηρεί πολλά μνημεία του ηρωϊκού παρελθόντος (Κήπος Ηρώων, προμαχώνας Φραγκλίνου, ιστορικά νησάκια Βασιλαδιού και Κλείσοβας, Ανεμόμυλος κ.α.) και της πολιτιστικής της κληρονομιάς. Όμως, το κράτος δεν το περιβάλλει με όση στοργή του αξίζει. Ως πρωτεύουσα νομού δεν έχει πολλές κεντρικές υπηρεσίες που δικαιωματικά της ανήκουν. Επίσης στερείται Αρχαιολογικού Μουσείου και Πανεπιστημιακής Σχολής και δεν έχει ενταχθεί στο πολιτιστικό Δίκτυο Πόλεων.

    Στην πόλη , μεταξύ άλλων, λειτουργούν Δημοτική Πινακοθήκη, Δημοτική Βιβλιοθήκη, Παράρτημα των Γε, Αρχείων του Κράτους, Εφοτεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, τα Μουσεία Σπυρίδωνος και Χαρόλαου Τρικούπη και Κωστή Παλαμά, το Κέντρο Λόγου και Τέχνης '' Διέξοδος '', η Πινακοθήκη Σύγχρονης Τέχνης Χρήστου και Σοφίας Μοσχζνδρέου, το ''Διεθνές Κέντρο Έρευνας και Μελέτης για τον Λόρδο Βύρωνα και τον Φιλελληνισμό'', Λαογραφικό Μουσείο.

    Πολοί και δραστήριοι είναι και οι ιδιωτικοί φορείς, σύλλογοι και εταιρείες με πλούσια και ποικίλη πνευματική, καλλιτεχνική, αθλητική και κοινωνική δραστηριότητα, στην τελευταία ξεχωριστή θάση κατέχει η Εταιρεί Ψυχικής Υγείας Παιδιού και Εφήβου (ΕΨΥΠΕΑ).

                                                                      Σ. Κ. Αλεξανδροπούλου

 

 
© Copyright 2011 - 2017 Αρχαιολογική - Ιστορική Εταιρία - Μελέαγρος